11 ene. 2016

MENSAXE PAPAL XORNADA MUNDIAL DA PAZ 2016 (I)

MENSAXE DO SANTO PAI FRANCISCO PARA A CELEBRACIÓN DA XLIX XORNADA MUNDIAL DA PAZ
1 DE XANEIRO DE 2016



Vence a indiferenza e conquista a paz


1. Deus non é indiferente. A Deus impórtalle a humanidade, Deus non a abandona.

Ao comezo do novo ano, quixese acompañar con esta profunda convicción os mellores desexos de abundantes bendicións e de paz, no signo da esperanza, para o futuro de cada home e cada muller, de cada familia, pobo e nación do mundo, así como para os Xefes de Estado e de Goberno e dos Responsables das relixións. Por tanto, non perdamos a esperanza de que 2016 nos atope a todos firme e confiadamente comprometidos, en realizar a xustiza e traballar pola paz nos diversos ámbitos. Si, a paz é don de Deus e obra dos homes. A paz é don de Deus, pero confiado a todos os homes e a todas as mulleres, chamados a levalo á práctica.

Custodiar as razóns da esperanza

2. As guerras e os atentados terroristas, coas súas tráxicas consecuencias, os secuestros de persoas, as persecucións por motivos étnicos ou relixiosos, as prevaricacións, marcaron de feito o ano pasado, de principio a fin, multiplicándose dolorosamente en moitas rexións do mundo, até asumir as formas da que podería chamar unha «terceira guerra mundial en fases». Pero algúns acontecementos dos anos pasados e do ano apenas concluído convídanme, na perspectiva do novo ano, a renovar a exhortación a non perder a esperanza na capacidade do home de superar o mal, coa graza de Deus, e a non caer na resignación e na indiferenza. Os acontecementos aos que me refiro representan a capacidade da humanidade de actuar con solidariedad, máis aló dos intereses individualistas, da apatía e da indiferenza ante as situacións críticas.

Quixese lembrar entre os devanditos acontecementos o esforzo realizado para favorecer o encontro dos líderes mundiais no ámbito da COP 21, coa finalidade de buscar novas vías para afrontar os cambios climáticos e protexer o benestar da Terra, a nosa casa común. Isto remítenos a dous eventos precedentes de carácter global: A Conferencia Mundial de Adis Abeba para recoller fondos co obxectivo dun desenvolvemento sustentable do mundo, e a adopción por parte das Nacións Unidas da Axenda 2030 para o Desenvolvemento Sustentable, co obxectivo de asegurar para ese ano unha existencia máis digna para todos, sobre todo para as poboacións pobres do planeta.

O ano 2015 foi tamén especial para a Igrexa, ao celebrarse o 50 aniversario da publicación de dous documentos do Concilio Vaticano II que expresan de modo moi elocuente o sentido de solidariedade da Igrexa co mundo. O papa Xoán XXIII, ao comezo do Concilio, quixo abrir de pao a pao as xanelas da Igrexa para que fose máis aberta a comunicación entre ela e o mundo. Os dous documentos, Nostra aetate e Gaudium et spes, son expresións emblemáticas da nova relación de diálogo, solidariedade e acompañamento que a Igrexa pretendía introducir na humanidade. Na Declaración Nostra aetate, a Igrexa foi chamada a abrirse ao diálogo coas expresións relixiosas non cristiás. Na Constitución pastoral Gaudium et spes, desde o momento que «os gozos e as esperanzas, as tristezas e as angustias dos homes do noso tempo, sobre todo dos pobres e de cuantos sofren, son á vez gozos e esperanzas, tristezas e angustias dos discípulos de Cristo»[1], a Igrexa desexaba instaurar un diálogo coa familia humana sobre os problemas do mundo, como signo de solidariedade e de respectuoso afecto[2].

Nesta mesma perspectiva, co Xubileu da Misericordia, desexo convidar á Igrexa a rezar e traballar para que todo cristián poida desenvolver un corazón humilde e compasivo, capaz de anunciar e testemuñar a misericordia, de «perdoar e de dar», de abrirse «a cuantos viven nas máis contraditorias periferias existenciais, que con frecuencia o mundo moderno dramaticamente crea», sen caer «na indiferenza que humilla, na habitualidad que anestesia o ánimo e impide descubrir a novidade, no cinismo que destrúe»[3].

Hai moitas razóns para crer na capacidade da humanidade que actúa conxuntamente en solidariedade, no recoñecemento da propia interconexión e interdependencia, preocupándose polos membros máis fráxiles e a protección do ben común. Esta actitude de corresponsabilidade solidaria está na raíz da vocación fundamental á fraternidade e á vida común. A dignidade e as relacións interpersoais constitúennos como seres humanos, queridos por Deus ao seu xeito. Como creaturas dotadas de inalienable dignidade, nós existimos en relación cos nosos irmáns e irmás, ante os que temos unha responsabilidade e cos cales actuamos en solidariedad. Fóra desta relación, seriamos menos humanos. Precisamente por iso, a indiferenza representa unha ameaza para a familia humana. Cando nos encamiñamos por un novo ano, desexo convidar a todos a recoñecer este feito, para vencer a indiferenza e conquistar a paz.

Algunhas formas de indiferenza

3. É certo que a actitude do indiferente, de quen pecha o corazón para non tomar en consideración aos outros, de quen pecha os ollos para non ver aquilo que o circunda ou se evade para non ser tocado polos problemas dos demais, caracteriza unha tipoloxía humana bastante difundida e presente en cada época da historia. Pero nos nosos días, esta tipoloxía superou decididamente o ámbito individual para asumir unha dimensión global e producir o fenómeno da «globalización da indiferenza».

A primeira forma de indiferenza na sociedade humana é a indiferenza ante Deus, da cal brota tamén a indiferenza ante o próximo e ante o creado. Isto é un dos graves efectos dun falso humanismo e do materialismo práctico, combinados cun pensamento relativista e nihilista. O home pensa ser o autor de si mesmo, da propia vida e da sociedade; sente autosuficiente; busca non só substituír a Deus, senón prescindir completamente del. Por conseguinte, cre que non debe nada a ninguén, excepto a si mesmo, e pretende ter só dereitos[4]. Contra esta autocomprensión errónea da persoa, Benedito XVI lembraba que nin o home nin o seu desenvolvemento son capaces de darse o seu significado último en por si[5]; e, precedentemente, Paulo VI afirmara que «non hai, pois, máis que un humanismo verdadeiro que se abre ao Absoluto, no recoñecemento dunha vocación, que dá a idea verdadeira da vida humana»[6].

A indiferenza ante o próximo asume diferentes formas. Hai quen está ben informado, escoita a radio, le os xornais ou ve programas de televisión, pero o fai de maneira frívola, case por mero costume: estas persoas coñecen vagamente os dramas que aflixen á humanidade pero non se senten comprometidas, non viven a compaixón. Esta é a actitude de quen sabe, pero ten a mirada, a mente e a acción dirixida cara a si mesmo. Desgraciadamente, debemos constatar que o aumento das informacións, propias do noso tempo, non significa de seu un aumento de atención aos problemas, se non vai acompañado por unha apertura das conciencias en sentido solidario[7]. Máis aínda, isto pode comportar unha certa saturación que anestesia e, en certa medida, relativiza a gravidade dos problemas. «Algúns simplemente se regodean culpando aos pobres e aos países pobres dos seus propios males, con indebidas generalizaciones, e pretenden atopar a solución nunha "educación" que os tranquilice e os converta en seres domesticados e inofensivos. Isto vólvese aínda máis irritante se os excluídos ven crecer ese cancro social que é a corrupción profundamente arraigada en moitos países 2nos seus gobernos, empresarios e institucións", calquera que sexa a ideoloxía política dos gobernantes»[8].

A indiferenza maniféstase noutros casos como falta de atención ante a realidade circunstante, especialmente a máis afastada. Algunhas persoas prefiren non buscar, non informarse e viven o seu benestar e a súa comodidade indiferentes ao berro de dor da humanidade que sofre. Case sen darnos conta, convertémonos en incapaces de sentir compaixón polos outros, polos seus dramas; non nos interesa preocuparnos deles, coma se aquilo que lles acontece fóra unha responsabilidade que nos é allea, que non nos compete[9]. «Cando estamos ben e sentímonos a gusto, esquecémonos dos demais (algo que Deus Pai non fai xamais), non nos interesan os seus problemas, nin os seus sufrimentos, nin as inxustizas que padecen? Entón o noso corazón cae na indiferenza: eu estou relativamente ben e a gusto, e esquézome de quen non están ben»[10].

Ao vivir nunha casa común, non podemos deixar de interrogarnos sobre o seu estado de saúde, como tentei facer na Laudato se?. A contaminación das augas e do aire, a explotación indiscriminada dos bosques, a destrución do ambiente, son a miúdo froito da indiferenza do home respecto dos demais, porque todo está relacionado. Como tamén o comportamento do home cos animais inflúe sobre as súas relacións cos demais[11], por non falar de quen se permite facer noutra parte aquilo que non ousa facer na súa propia casa[12].

Nestes e noutros casos, a indiferenza provoca sobre todo cerrazón e distanciamento, e termina deste xeito contribuíndo á falta de paz con Deus, co próximo e coa creación.



[1] Conc. Ecum. Vat. II, Const. past. Gaudium et spes, 1.
[2] Cf. ibíd., 3.
[3] Bula de convocación do Xubileu extraordinario da Misericordia Misericordiae vultus, 14-15.
[4] Cf. Benedito XVI, Carta. enc. Caritas in veritate, 43.
[5] Cf. ibíd., 16.
[6] Carta. enc. Populorum progressio, 42.
[7] «A sociedade cada vez máis globalizada fainos máis próximos, pero non máis irmáns. A razón, por si soa, é capaz de aceptar a igualdade entre os homes e de establecer unha convivencia cívica entre eles, pero non consegue fundar a irmandade» (Benedito XVI, Carta. enc. Caritas in veritate, 19).
[8] Exhort. ap. Evangelii gaudium, 60.
[9] Cf. ibíd., 54.
[10] Mensaxe para a Coresma 2015.
[11] Cf. Carta. enc. Laudato si, 92.
[12] Cf. ibíd., 51.

No hay comentarios:

Publicar un comentario