Documento final Sínodo da Amazonía I


DOCUMENTO FINAL
ASEMBLEA ESPECIAL PARA A REXIÓN PANAMAZÓNICA

AMAZONÍA: NOVOS CAMIÑOS PARA A IGREXA E PARA UNHA ECOLOXÍA INTEGRAL
TOMADO DE: http://www.sinodoamazonico.va



Í N D I C E
INTRODUCIÓN

CAPÍTULO I. AMAZONÍA: DA ESCUCHA Á CONVERSIÓN INTEGRAL
A voz e o canto da Amazonía como mensaxe de vida
O clamor da terra e o clamor dos pobres
A Igrexa na Rexión Amazónica
Chamados a unha conversión integral


CAPITULO II. NOVOS CAMIÑOS DE CONVERSIÓN PASTORAL
 A Igrexa en saída misioneira
a. Igrexa samaritana, misericordiosa, solidaria
b. Igrexa en diálogo ecuménico, interrelixioso e cultural

Igrexa misioneira que serve e acompaña aos pobos amazónicos
a. Igrexa con rostro indíxena, campesiño e afrodescendiente
b. Igrexa con rostro migrante
c. Igrexa con rostro novo
d. Igrexa que percorre novos camiños na pastoral urbana
e. Unha espiritualidade da escoita e o anuncio

Novos camiños para a conversión pastoral


CAPITULO III. NOVOS CAMIÑOS DE CONVERSIÓN CULTURAL
O rostro de Igrexa nos pobos amazónicos
a. Os valores culturais dos pobos amazónicos
b. Igrexa presente e aliada dos pobos nos seus territorios

Camiños para unha Igrexa inculturada 
a. A vivencia da fe expresada na piedade popular e a catequese inculturada
b. O misterio da fe reflexionado nunha teoloxía inculturada

Camiños para unha Igrexa intercultural
a. O respecto ás culturas e aos dereitos dos pobos
b. A promoción do diálogo intercultural nun mundo global
c. Os desafíos para a saúde, a educación e a comunicación

Novos camiños para a conversión cultural


CAPITULO IV. NOVOS CAMIÑOS DE CONVERSIÓN ECOLÓXICA
Cara a unha ecoloxía integral desde a encíclica Laudato si
a. Ameazas contra o bioma amazónico e os seus pobos
b. O desafío de novos modelos de desenvolvemento xusto, solidario e sustentable

Igrexa que coida a "casa común" na Amazonía
a. A dimensión socio-ambiental da evanxelización
b. Igrexa pobre, con e para os pobres desde as periferias vulnerables

Novos camiños para a promoción ecolóxica integral
a. Interpelación profética e mensaxe de esperanza a toda a Igrexa e todo o mundo
b. Observatorio Socio Pastoral Amazónico


CAPITULO V. NOVOS CAMIÑOS DE CONVERSIÓN SINODAL
A sinodalidade misioneira na Igrexa Amazónica
a. A sinodalidade misioneira de todo o Pobo de Deus baixo a guía do Espírito
b. Espiritualidade de comuñón sinodal baixo a guía do Espírito 
c. Cara a un estilo sinodal de vivir e de obrar na rexión amazónica

Novos camiños para a ministerialidade eclesial
a. Igrexa ministerial e novos ministerios
b. A vida consagrada
c. A presenza e a hora da muller
d. Diaconado permanente
e. Itinerarios de formación inculturada
f. A Eucaristía fonte e culmen de comuñón sinodal

Novos camiños para a sinodalidade eclesial
a. Estruturas sinodais rexionais na Igrexa amazónica
b. Universidades e novas estruturas sinodais amazónicas
c. Organismo Eclesial Rexional Postsinodal para a rexión amazónica
d. Rito para os pobos orixinarios

CONCLUSIÓN
 -------------------------

INTRODUCIÓN

1.             "E dixo o que está sentado no trono: "Mira, fago novas todas as cousas" 
E dixo: "Escribe: estas palabras son fieis e verdadeiras!" (Ap 21,5)

Despois dun longo camiño sinodal de escoita do Pobo de Deus na Igrexa da Amazonía, que inaugurou o Papa Francisco na súa visita á Amazonía, 19 de xaneiro de 2018, o Sínodo celebrouse en Roma nun encontro fraternal de 21 días en outubro 2019. O clima foi de intercambio aberto, libre e respectuoso dos bispos pastores na Amazonía, misioneiros e misioneiras, laicos, laicas, e representantes dos pobos indíxenas da Amazonía. Fomos testemuñas participantes nun evento eclesial marcado pola urxencia do tema que reclama abrir novos camiños para a Igrexa no territorio. Compartiuse un traballo serio nun ambiente marcado pola convicción de escoitar a voz do Espírito presente.

O Sínodo celebrouse nun ambiente fraternal e orante. Varias veces as intervencións foron acompañadas por aplausos, cantos e todas con fondos silencios contemplativos. Fóra da aula sinodal, houbo unha presenza notable de persoas vindas do mundo amazónico que organizaron actos de apoio en diferentes actividades, procesións, como a de apertura con cantos e danzas acompañando ao Santo Padre, desde a tumba de Pedro á aula sinodal. Impactou a vía crucis dos mártires da Amazonía, ademais dunha masiva presenza dos medios de comunicación internacional.

2.             Todos os participantes expresaron unha conciencia aguda sobre a dramática situación de destrución que afecta á Amazonía. Isto significa a desaparición do territorio e dos seus habitantes, especialmente os pobos indíxenas. A selva amazónica é un "corazón biolóxico" para a terra cada vez máis ameazada. Atópase nunha carreira desenfreada á morte. Require cambios radicais con suma urxencia, nova dirección que permita salvala. Está comprobado cientificamente que a desaparición do bioma Amazónico terá un impacto catastrófico para o conxunto do planeta!

3.             O camiñar sinodal do Pobo de Deus na etapa preparatoria involucrou a toda a Igrexa no territorio, os Bispos, misioneiros e misioneiras, membros das Igrexas doutras confesións cristiás, laicos e laicas, e moitos representantes dos pobos indíxenas, en torno do documento de consulta que inspirou ao Instrumentum Laboris. Destaca a importancia da escoita da voz da Amazonía, movida polo sopro maior do Espírito Santo no berro da terra ferida e os seus habitantes. Rexistrouse a participación activa de máis de 87.000 persoas, das cidades e culturas distintas, ademais de numerosos grupos doutros sectores eclesiais e achegas de académicos, e organizacións da sociedade civil nos temas específicos centrais.

4.             A celebración do Sínodo, logrou destacar a integración da voz da Amazonía coa voz e o sentir dos pastores participantes. Foi unha nova experiencia de escoita para discernir a voz do Espírito que conduce á Igrexa a novos camiños de presenza, evanxelización e diálogo intercultural na Amazonía. O reclamo, xurdido no proceso preparatorio, de que a Igrexa fose aliada do mundo amazónico, foi afirmado con forza. A celebración finaliza con gran alegría e a esperanza de abrazar e practicar a novo paradigma da ecoloxía integral, o coidado da "casa común" e a defensa da Amazonía.


CAPÍTULO I
AMAZONÍA: DA ESCUCHA Á CONVERSIÓN INTEGRAL

 "Mostroume logo un río de auga de vida, resplandeciente como cristal,
 que sae do trono de Deus e do Cordeiro" (Ap 22,1)



5.   "Cristo apunta á Amazonía" (Paulo VI, atrib.). El libera a todos do pecado e outorga a dignidade dos Fillos de Deus. A escoita da Amazonía, no espírito propio do discípulo e á luz da Palabra de Deus e da Tradición, empúxanos a unha conversión profunda dos nosos esquemas e estruturas a Cristo e ao seu Evanxeo.



A voz e o canto da Amazonía como mensaxe de vida

6.                  Na Amazonía, a vida está inserta, ligada e integrada ao territorio, que como espazo físico vital e nutricio, é posibilidade, sustento e límite da vida. A Amazonía, tamén chamada Panamazonía, é un extenso territorio cunha poboación estimada en 33.600.000 habitantes, dos cales entre 2 e 2,5 millóns son indíxenas. Este espazo, conformado pola conca do río Amazonas e todos os seus tributarios, esténdese por 9 países: Bolivia, Perú, Ecuador, Colombia, Venezuela, Brasil, Güiana, Surinam e Guaiana Francesa. A rexión amazónica é esencial para a distribución das choivas nas rexións de América do Sur e contribúe aos grandes movementos de aire ao redor do planeta; na actualidade é a segunda área máis vulnerable do mundo con relación ao cambio climático pola acción directa do home.

7.                  A auga e a terra desta rexión nutren e sustentan a natureza, a vida e as culturas de centos de comunidades indíxenas, campesiños, afro-descendentes, mestizos, colonos, ribeiregos e habitantes dos centros urbanos. A auga, fonte de vida, posúe un rico significado simbólico. Na rexión Amazónica, o ciclo da auga é o eixo conector. Conecta ecosistemas, culturas e o desenvolvemento do territorio.

8.                  Na rexión Amazónica existe unha realidade pluriétnica e multicultural. Os diferentes pobos souberon adaptarse ao territorio. No interior de cada cultura, construíron e reconstruíron a súa cosmovisión, os seus signos e os seus significados, e a visión do seu futuro. Nas culturas e pobos indíxenas conviven as prácticas antigas e explicacións míticas, coas tecnoloxías e retos modernos. Os rostros que habitan na Amazonía son moi variados. Ademais dos pobos orixinarios, existe unha gran mestizaxe nada co encontro e desencontro dos diferentes pobos.

9.                  A procura dos pobos indíxenas amazónicos da vida en abundancia, concrétase no que eles chaman o "bo vivir", e que se realiza plenamente nas Benaventuranzas. Trátase de vivir en harmonía consigo mesmo, coa natureza, cos seres humanos e co ser supremo, xa que hai unha intercomunicación entre todo o cosmos, onde non hai excluíntes nin excluídos, e onde podamos forxar un proxecto de vida plena para todos. Tal comprensión da vida caracterízase pola conectividade e harmonía de relacións entre a auga, o territorio e a natureza, a vida comunitaria e a cultura, Deus e as diversas forzas espirituais. Para eles, "bo vivir" é comprender a centralidade do carácter relacional transcendente dos seres humanos e da creación, e supón un "bo facer". Este modo integral exprésase na súa propia maneira de organizarse que parte da familia e da comunidade, e que abraza un uso responsable de todos os bens da creación. Os pobos indíxenas aspiran a lograr mellores condicións de vida, sobre todo en saúde e educación, a gozar do desenvolvemento sustentable protagonizado e discernido por eles mesmos e que manteña a harmonía coas súas formas tradicionais de vida, dialogando entre a sabedoría e tecnoloxía dos seus antepasados e as novas adquiridas.

O clamor da terra e o berro dos pobres

10.              Pero, a Amazonía hoxe é unha fermosura ferida e deformada, un lugar de dor e violencia. Os atentados contra a natureza teñen consecuencias contra a vida dos pobos. Esta única crise socio-ambiental reflectiuse nas escoitas pre-sinodais que sinalaron as seguintes ameazas contra a vida: apropiación e privatización de bens da natureza, como a mesma auga; as concesións madeireiras legais e o ingreso de madeireiras ilegais; a caza e a pesca predatorias; os mega-proxectos non sustentables (hidroeléctricas, concesións forestais, tallas masivas, monocultivos, estradas, hidrovías, ferrocarrís e proxectos mineiros e petroleiros); a contaminación ocasionada pola industria extractiva e os vertedoiros das cidades e, sobre todo, o cambio climático. Son ameazas reais que traen asociadas graves consecuencias sociais: enfermidades derivadas da contaminación, o narcotráfico, os grupos armados ilegais, o alcoholismo, a violencia contra a muller, a explotación sexual, o tráfico e trata de persoas, a venda de órganos, o turismo sexual, a perda da cultura orixinaria e da identidade (idioma, prácticas espirituais e costumes), a criminalización e asasinato de líderes e defensores do territorio. Detrás de todo iso están os intereses económicos e políticos dos sectores dominantes, coa complicidade dalgúns gobernantes e dalgunhas autoridades indíxenas. As vítimas son os sectores máis vulnerables, os nenos, novos, mulleres e a irmá nai terra.

11.              A comunidade científica, pola súa banda, advirte dos riscos da deforestación, que ata a data achégase a case o 17% do bosque amazónico total, e que ameaza a supervivencia de todo o ecosistema, pondo en perigo a biodiversidade e cambiando o ciclo vital da auga para a supervivencia do bosque tropical. Ademais, a Amazonía desempeña tamén un papel crítico como amortiguador contra o cambio climático e proporciona invalorables e fundamentais sistemas de soporte vital relacionados co aire, a auga, os chans, os bosques e a biomasa. Ao mesmo tempo, os expertos lembran que utilizando ciencia e tecnoloxías avanzadas para unha bioeconomía innovadora de bosques en pé e de ríos que flúen, é posible axudar a salvar ao bosque tropical, protexer os ecosistemas da Amazonía e aos pobos indíxenas e tradicionais, e ao mesmo tempo, brindar actividades económicas sustentables.

12.              Un fenómeno para abordar son as migracións. Na Rexión Amazónica, ocorren tres procesos migratorios simultáneos. En primeiro lugar, os casos de mobilidade de grupos indíxenas en territorios de circulación tradicional, separados por fronteiras nacionais e internacionais. En segundo lugar, o desprazamento forzado de pobos indíxenas, campesiños e ribeiregos expulsados dos seus territorios, e cuxo destino final adoita ser as zonas máis pobres e peor urbanizadas das cidades. En terceiro lugar, as migracións forzadas interrexionais e o fenómeno dos refuxiados, que obrigados a saír dos seus países (entre outros, Venezuela, Haití, Cuba) deben cruzar a Amazonía como corredor migratorio.

13.              O desprazamento de grupos indíxenas expulsados dos seus territorios ou atraídos polo falso brillo da cultura urbana, representa unha especificidade única dos movementos migratorios na Amazonía. Os casos en que a mobilidade destes grupos se produce en territorios de circulación indíxena tradicional, separados por fronteiras nacionais e internacionais, esixe atención pastoral transfronteiriza capaz de comprender o dereito á libre circulación destes pobos. A mobilidade humana na Amazonía revela o rostro de Xesús Cristo empobrecido e famento (cf. Mt 25,35), expulsado e sen fogar (cf. Lc 3,1-3), e tamén na feminización da migración que fai que miles de mulleres sexan vulnerables á trata de persoas, unha das peores formas de violencia contra as mulleres e unha das violacións máis perversas dos dereitos humanos. O tráfico de persoas vinculado, á migración, require un permanente traballo pastoral en rede.

14.              A vida das comunidades amazónicas aínda non afectadas polo influxo da civilización occidental reflíctese na crenza e os ritos sobre o actuar dos espíritos da divindade, chamados de innumerables maneiras, con e no territorio, con e en relación coa natureza (LS 16, 91, 117, 138, 240). Recoñezamos que desde fai miles de anos coidaron a súa terra, as súas augas e os seus bosques, e lograron preservalos ata hoxe para que a humanidade poida beneficiarse do goce dos dons gratuítos da creación de Deus. Os novos camiños da evanxelización deben construírse en diálogo con estes coñecementos fundamentais nos que se manifestan como sementes da Palabra.

A Igrexa na Rexión Amazónica

15.              A Igrexa no seu proceso de escoita ao clamor do territorio e do berro dos pobos ha de facer memoria dos seus pasos. A evanxelización en América Latina foi un don da Providencia que chama a todos á salvación en Cristo. A pesar da colonización militar, política e cultural, e máis aló da avaricia e a ambición dos colonizadores, houbo moitos misioneiros que entregaron a súa vida para transmitir o Evanxeo. O sentido misional non só inspirou a formación de comunidades cristiás, senón tamén unha lexislación como as Leis de Indias, que protexían a dignidade dos indíxenas contra os atropelos dos seus pobos e territorios. Tales abusos produciron feridas as comunidades e opacaron a mensaxe da Boa Nova. Frecuentemente o anuncio de Cristo realizouse en conivencia cos poderes que explotaban os recursos e oprimían ás poboacións. No momento presente, a Igrexa ten a oportunidade histórica de diferenciarse das novas potencias colonizadoras escoitando aos pobos amazónicos para poder exercer con transparencia a súa actividade profética. Ademais, a crise socioambiental abre novas oportunidades para presentar a Cristo en toda a súa potencialidade liberadora e humanizadora.

16.              Unha das páxinas máis gloriosas da Amazonía escribírona os mártires. A participación dos seguidores de Xesús na súa paixón, morte e resurrección gloriosa, acompañou ata o día de hoxe a vida da Igrexa, especialmente nos momentos e lugares en que ela, por causa do Evanxeo de Xesús, vive no medio dunha acentuada contradición, como sucede hoxe con quen loitan valerosamente en favor dunha ecoloxía integral na Amazonía. Este Sínodo recoñece con admiración a quen loitan, con gran risco das súas propias vidas, para defender a existencia deste territorio.

Chamados a unha conversión integral

17.              A escoita do clamor da terra e o berro dos pobres e dos pobos da Amazonía cos que camiñamos chámanos a unha verdadeira conversión integral, cunha vida simple e sobria, todo iso alimentado por unha espiritualidade mística ao estilo de San Francisco de Asís, exemplo de conversión integral vivida con alegría e gozo cristián (cf. LS 20-12). Unha lectura orante da Palabra de Deus axudaranos a profundar e descubrir os xemidos do Espírito e animaranos no compromiso polo coidado da "casa común".

18.              Como Igrexa de discípulos misioneiros suplicamos a graza desa conversión que "implica deixar brotar todas as consecuencias do encontro con Xesucristo nas relacións co mundo que os rodea" (LS 217); unha conversión persoal e comunitaria que nos compromete a relacionarnos armónicamente coa obra creadora de Deus, que é a "casa común"; unha conversión que promova a creación de estruturas en harmonía co coidado da creación; unha conversión pastoral baseada na sinodalidade, que recoñeza a interacción de todo o creado. Conversión que nos leve a ser unha Igrexa en saída que entre no corazón de todos os pobos amazónicos.

19.              Así, a única conversión ao Evanxeo vivo, que é Xesucristo, poderase despregar en dimensións interconectadas para motivar a saída ás periferias existenciais, sociais e xeográficas da Amazonía. Estas dimensións son: a pastoral, a cultural, a ecolóxica e a sinodal, as cales están desenvolvidas no próximos catro capítulos.


CAPITULO II
NOVOS CAMIÑOS DE CONVERSIÓN PASTORAL

 "Quen non nace de auga e de Espírito non pode entrar no Reino de Deus" (Xn 3,5)



20.              Unha Igrexa misioneira en saída esíxenos unha conversión pastoral. Para a Amazonía este camiñar supón tamén "navegar", polos nosos ríos, os nosos lagos, entre a nosa xente. Na Amazonía a auga únenos, non nos separa. A nosa conversión pastoral será samaritana, en diálogo, acompañando persoas con rostros concretos de indíxenas, de campesiños, de afrodescendientes e migrantes, de mozos, de habitantes das cidades. Todo iso suporá unha espiritualidade da escoita e o anuncio. É así como camiñaremos e navegaremos neste capítulo.

A Igrexa en saída misioneira

21.              A Igrexa por natureza é misioneira e ten a súa orixe no "amor fontal de Deus" (AG 2). O dinamismo misioneiro que brota do amor de Deus irrádiase, expande, desborda e difúndese en todo o universo. "Somos inseridos polo bautismo na dinámica de amor polo encontro con Xesús que dá un novo horizonte á vida" (DAp 12). Este desbordamento impulsa á Igrexa a unha conversión pastoral e transfórmanos en comunidades vivas que traballen en equipo e en rede ao servizo da evanxelización. A misión así comprendida non é algo optativo, unha actividade da Igrexa entre outras, senón a súa propia natureza. A Igrexa é misión! «A acción misioneira é o paradigma de toda a obra da Igrexa» (EG 15). Ser discípulo misioneiro é algo máis que cumprir tarefas ou que facer cousas. Sitúase na orde do ser. «Xesús indícanos a nós, os seus discípulos, que a nosa misión no mundo non pode ser estática, senón que é itinerante. O cristián é un itinerante» (Francisco, Angelus, 30/06/2019).

a. Igrexa samaritana, misericordiosa, solidaria

22.              Queremos ser unha Igrexa Amazónica, samaritana, encarnada ao modo en que o Fillo de Deus encarnouse: "asumiu as nosas enfermidades e cargou coas nosas doenzas" (Mt 8,17b). O que se fixo pobre para enriquecernos coa súa pobreza (2 Co 8,9), por medio do seu Espírito, exhorta aos discípulos misioneiros de hoxe a saír ao encontro de todos, especialmente dos pobos orixinarios, os pobres, excluídos da sociedade e os outros. Desexamos tamén unha Igrexa madalena, que se sinte amada e reconciliada, que anuncia con gozo e convicción a Cristo crucificado e resucitado. Unha Igrexa mariana que xera fillos á fe e edúcaos con agarimo e paciencia aprendendo tamén das riquezas dos pobos. Queremos ser unha igrexa servidora, kerigmática, educadora, inculturada no medio dos pobos que servimos.

b. Igrexa en diálogo ecuménico, interrelixioso e cultural

23.              A realidade pluriétnica, pluricultural e plurirelixiosa da Amazonía demanda unha actitude de aberto diálogo, recoñecendo igualmente a multiplicidade de interlocutores: os pobos indíxenas, ribeiregos, campesiños e afrodescendientes, as outras Igrexas cristiás e denominacións relixiosas, organizacións da sociedade civil, movementos sociais populares, o Estado, en fin todas as persoas de boa vontade que buscan a defensa da vida, a integridade da creación, a paz, o ben común.

24.              Na Amazonía, "as relacións entre católicos e pentecostales, carismáticos e evanxélicos non son fáciles. A aparición repentina de novas comunidades, vinculada á personalidade dalgúns predicadores, contrasta fortemente cos principios e a experiencia eclesiolóxica das Igrexas históricas e pode ocultar o perigo de ser arrastrados polas ondas emocionais do momento ou de encerrar a experiencia da fe en ambientes protexidos e tranquilizadores. O feito de que non poucos fieis católicos se sintan atraídos por estas comunidades é motivo de fricción, pero pode converterse, pola nosa banda, nun motivo de exame persoal e renovación pastoral" (Papa Francisco, 28.9.2018). O diálogo ecuménico, interrelixioso e intercultural debe ser asumido como camiño irrenunciable da evanxelización na Amazonía (cf. DAp 227). A Amazonía é unha amálgama de credos, a maioría cristiáns. Ante a devandita realidade, ábrensenos camiños reais de comuñón: "Non bastan as manifestacións de bos sentimentos. Fan falta xestos concretos que penetren nos espíritos e sacudan as conciencias, impulsando a cada un á conversión interior, que é o fundamento de todo progreso no camiño do ecumenismo" (Benedito XVI, Mensaxe aos Cardeais na Capela Sixtina, 20/04/2005). A centralidade da Palabra de Deus na vida das nosas comunidades é factor de unión e diálogo. Ao redor da Palabra pódense dar tantas accións comúns: traducións da Biblia ás linguas locais, edicións en conxunto, difusión e distribución da Biblia e encontros entre teólogos e de teólogos e teólogas católicos e de diversas confesións.

25.             Na Amazonía, o diálogo interrelixioso leva a cabo especialmente coas relixións indíxenas e os cultos afrodescendientes. Estas tradicións merecen ser coñecidas, entendidas nas súas propias expresións e na súa relación co bosque e a nai terra. Xunto con eles, os cristiáns, baseados na súa fe na Palabra de Deus, ponse en diálogo, compartindo as súas vidas, as súas preocupacións, as súas loitas, as súas experiencias de Deus, para profundar mutuamente a súa fe e actuar xuntos en defensa da "casa común". Para iso é necesario que as igrexas da Amazonía desenvolvan iniciativas de encontro, estudo e diálogo cos seguidores destas relixións. O diálogo sincero e respectuoso é a ponte cara á construción do "bo vivir". No intercambio de dons, o Espírito conduce cada vez máis cara á verdade e o ben (cf. EG 250).

Igrexa misioneira que serve e acompaña aos pobos amazónicos

26.              Este Sínodo quere ser un forte chamado a todos os bautizados da Amazonía a ser discípulos misioneiros. O envío á misión é inherente ao bautismo e é para todos os bautizados. Por el todos recibimos a mesma dignidade de ser fillos e fillas de Deus, e ningún pode ser excluído da misión de Xesús aos seus discípulos. "Vaian por todo o mundo e proclamen a Boa Nova a toda a creación" (Mc 16,15). De alí que cremos necesario xerar un maior impulso misioneiro entre as vocacións nativas; a Amazonía debe ser evanxelizada tamén polos amazónicos.

a. Igrexa con rostro indíxena, campesiño e afrodescendiente

27.              É urxente dar á pastoral indíxena o seu lugar específico na Igrexa. Partimos de realidades plurais e culturas diversas para definir, elaborar e adoptar accións pastorais, que nos permitan desenvolver unha proposta evanxelizadora no medio das comunidades indíxenas, situándonos dentro do marco dunha pastoral indíxena e da terra. A pastoral dos pobos indíxenas ten unha especificidade propia. As colonizaciones motivadas polo extractivismo a través da historia, coas diferentes correntes migratorias, puxéronas nunha situación de alta vulnerabilidade. Neste contexto, como Igrexa, segue sendo necesario crear ou manter unha opción preferente polos pobos indíxenas, en virtude da cal teñen que establecerse e consolidarse os organismos diocesanos de pastoral indíxena cunha acción misioneira renovada, que escoite, dialogue, estea encarnada e cunha presenza permanente. A opción preferente polos pobos indíxenas, coas súas culturas, identidades e historias, esíxenos aspirar a unha Igrexa indíxena con sacerdotes e ministros propios sempre unidos e en total comuñón coa Igrexa católica.

28.              Recoñecendo a importancia da atención que a Igrexa está chamada a prestar na Amazonía ao fenómeno da urbanización e aos problemas e perspectivas relacionados con ela, é necesaria unha referencia ao mundo rural no seu conxunto e á pastoral rural en particular. Desde o punto de vista pastoral, a Igrexa debe dar respostas ao fenómeno do despoboamento do campo, con todas as consecuencias que diso se derivan (perda de identidade, laicismo imperante, explotación do traballo rural, desintegración familiar, etc.).

b. Igrexa con rostro migrante

29.              Dado o seu incremento e volume, actualmente o fenómeno das migracións converteuse nun inédito reto político, social e eclesial (cf. DÁ, 517, a). Ante iso, moitas comunidades eclesiais, recibiron aos migrantes con moita xenerosidade, lembrando que: "fun forasteiro e hospedáchesme" (Mt 25,35). O desprazamento forzado de familias indíxenas, campesiñas, afrodescendientes e ribeiregas, expulsadas dos seus territorios pola presión sobre os mesmos ou pola asfixia ante a falta de oportunidades, esixe unha pastoral de conxunto na periferia dos centros urbanos. Para iso será preciso crear equipos misioneiros para o seu acompañamento, coordinando coas parroquias e demais institucións eclesiais e extraeclesiais as condicións de acollida, ofrecendo liturxias inculturadas e nas linguas dos migrantes; promovendo espazos de intercambios culturais, favorecendo a integración na comunidade e na cidade e motivándolles neste labor ao protagonismo.

c. Igrexa con rostro novo

30.              Entre os diversos rostros das realidades panamazónicas, destaca o dos novos presentes en todo o territorio. Son novos con rostros e identidades indíxenas, afrodescendientes, ribeiregos, extractivistas, migrantes, refuxiados, entre outros. Mozos residentes de zonas rurais e urbanas, que diariamente soñan e buscan mellores condicións de vida, co profundo desexo de ter unha vida plena. Novos estudantes, traballadores e con forte presenza e participación en diversos espazos sociais e eclesiais. Entre a mocidade amazónica, preséntanse realidades tristes como pobreza, violencia, enfermidades, prostitución infantil, explotación sexual, uso e tráfico de drogas, embarazo precoz, desemprego, depresión, trata de persoas, novas formas de escravitude, tráfico de órganos, dificultades para acceder á educación, saúde e asistencia social. Lamentablemente, nos últimos anos, houbo un aumento significativo no suicidio entre os mozos, así como o crecemento da poboación xuvenil encarcerada e crimes entre e contra os mozos, especialmente afrodescendientes e periféricos. Eles vivindo no gran territorio do Amazonas, teñen os mesmos soños e anhelos como outros mozos neste mundo: ser considerados, respectados, ter oportunidades de estudo, traballo, dun futuro de esperanza. Pero viven unha intensa crise de valores, ou unha transición cara a outros modos de concepción da realidade, onde os elementos éticos están a cambiar, mesmo para os mozos indíxenas. O labor da Igrexa é a de acompañalos para facer fronte a toda situación que destrúa a súa identidade ou dane a súa autoestima.

31.              Os mozos tamén están intensamente presentes nos contextos migratorios do territorio. Unha atención especial merece a realidade dos mozos nos centros urbanos. Cada vez máis as cidades son receptoras de todos os grupos étnicos, pobos e problemas da Amazonía. A Amazonía rural estase despoblando; as cidades enfróntanse a enormes problemas de delincuencia xuvenil, falta de traballo, loitas étnicas e inxustizas sociais. Aquí, en particular, a Igrexa está chamada a ser unha presenza profética entre os mozos, ofrecéndolles un acompañamento adecuado e unha educación apropiada.

32.              En comuñón coa realidade xuvenil amazónica, a Igrexa proclama a Boa Nova de Xesús aos mozos, o discernimiento e acompañamento vocacional, o lugar de apreciación da cultura e identidade local, o liderado xuvenil, a promoción dos dereitos da mocidade, o fortalecemento de espazos creativos, innovadores e diferenciados de evangelización a través dun ministerio xuvenil renovado e audaz. Unha pastoral sempre en proceso, centrada en Xesucristo e o seu proxecto, dialóxica e integral, comprometida con todas as realidades xuvenís existentes no territorio. Os mozos indíxenas teñen un enorme potencial e participan activamente nas súas comunidades e organizacións contribuíndo como líderes e animadores, en defensa dos dereitos, especialmente no territorio, a saúde e a educación. Doutra banda, son as principais vítimas da inseguridade sobre as terras indíxenas e a ausencia de políticas públicas específicas e de calidade. A difusión do alcol e as drogas a miúdo chega ás comunidades indíxenas, danando gravemente aos mozos e impedíndolles vivir en liberdade para construír os seus soños e participar activamente na comunidade.

33.              O protagonismo dos mozos aparece claramente nos documentos do Sínodo dos Mozos (160, 46) na exhortación papal Christus Vivit (170) e na Encíclica Laudato Si (209). Os mozos queren ser protagonistas e a Igrexa Amazónica quere recoñecerlles o seu espazo. Quere ser compañeira á escoita recoñecendo aos mozos como un lugar teolóxico, como "profetas de esperanza", comprometidos co diálogo, ecoloxicamente sensibles e atentos á "casa común". Unha Igrexa que acolle e camiña cos mozos, especialmente nas periferias. Fronte a isto, xorden tres urxencias: promover novas formas de evanxelización a través dos medios sociais (Francisco, Christus Vivit 86); axudar ao mozo indíxena a lograr unha sa interculturalidade; axudalos para facer fronte á crise de antivalores que destrúe a súa autoestima e failles perder a súa identidade.

d. Igrexa que percorre novos camiños na pastoral urbana

34.              A forte tendencia da humanidade a concentrarse en cidades, mígrase das pequenas ás máis grandes, dáse tamén na Amazonía. Ao crecemento acelerado das metrópoles amazónicas acompáñanlle a xeración de periferias urbanas. Á vez, transmítense estilos de vida, formas de convivencia, linguas e valores configurados polas metrópoles e que cada vez máis se implantan tanto nas comunidades indíxenas como no resto do mundo rural. A familia na cidade é un lugar de síntese entre a cultura tradicional e a moderna. Con todo, as familias a miúdo sofren de pobreza, vivenda precaria, falta de traballo, aumento do consumo de drogas e alcol, discriminación e suicidio infantil. Ademais, na vida familiar hai falta de diálogo entre as xeracións e as tradicións e a lingua pérdense. As familias tamén se enfrontan a novos problemas de saúde, que requiren unha educación adecuada en materia de maternidade. Os rápidos cambios actuais afectan á familia amazónica. Así, atopamos novos formatos familiares: familias monoparentais baixo a responsabilidade das mulleres, aumento das familias separadas, unións consensuadas e familias reunidas, diminución dos matrimonios institucionais. A cidade é unha explosión de vida, porque "Deus vive na cidade" (DAp 514). Nela hai ansiedades e procuras do sentido da vida, conflitos, pero tamén solidariedade, fraternidade, desexo de bondade, verdade e xustiza" (cfr. EG 71-75). Evangelizar a cidade ou a cultura urbana significa "lograr e, por así dicilo, modificar pola forza do Evanxeo os criterios de xuízo, os valores que contan, os centros de interese, as liñas de pensamento, as fontes de inspiración e os modelos de vida da humanidade, que se presentan en contraste coa Palabra de Deus e o designio de salvación" (EN 19).

35.              É necesario defender o dereito de todas as persoas á cidade. O reivindicado dereito á cidade defínese como o goce equitativo das cidades dentro dos principios de sustentabilidade, democracia e xustiza social. No entanto, tamén será preciso incidir nas políticas públicas e promover iniciativas que melloren a calidade de vida no mundo rural evitando así o seu desprazamento descontrolado.

36.              As comunidades eclesiais de base foron e son un don de Deus ás Igrexas locais da Amazonía. Con todo, é necesario recoñecer que, co tempo, algunhas comunidades eclesiais asentáronse, debilitado ou mesmo desaparecido. Pero a gran maioría segue sendo perseverante e é o fundamento pastoral de moitas parroquias. Hoxe os grandes perigos das comunidades eclesiais proveñen principalmente do secularismo, do individualismo, da falta de dimensión social e da ausencia de actividade misioneira. Por iso, é necesario que os pastores animen en todos e cada un dos fieis ao discipulado misioneiro. A comunidade eclesial deberá estar presente nos espazos de participación de políticas públicas onde se articulan accións para revitalizar a cultura, a convivencia, o lecer e a celebración. Debemos loitar para que as "favelas" e "vilas miseria", teñan asegurados os dereitos básicos fundamentais; auga, enerxía, vivenda e promover a cidadanía ecolóxica integral. Instituir o ministerio de acollida nas comunidades urbanas da Amazonía para a solidariedade fraterna cos migrantes, refuxiados, persoas sen fogar e persoas que abandonaron as zonas rurais.

37.              Unha atención especial merece a realidade dos indíxenas nos centros urbanos, pois son os máis expostos aos enormes problemas de delincuencia xuvenil, falta de traballo, loitas étnicas e inxustizas sociais. É un dos maiores desafíos hoxe en día: cada vez máis cidades son os lugares de destino de todos os grupos étnicos e pobos da Amazonía. Deberase articular unha pastoral indíxena da cidade que atenda esta realidade específica.

e. Unha espiritualidade da escoita e o anuncio

38.              A acción pastoral susténtase nunha espiritualidade que se basea na escoita da palabra de Deus e o berro do seu pobo, para despois poder anunciar con espírito profético a boa nova. Recoñecemos que a Igrexa que escoita o clamor do Espírito no berro da Amazonía pode facer seus os gozos e as esperanzas, as tristezas e angustias de todos, pero especialmente dos máis pobres (cf. GS 1), que son fillas e fillos predilectos de Deus. Descubrimos que as augas caudalosas do Espírito, semellantes ás do río Amazonas, que periodicamente se desbordan, condúcennos a esa vida sobreabundante que Deus nos ofrece para compartila no anuncio.

Novos camiños para a conversión pastoral

39.              Os equipos misioneiros itinerantes na Amazonía, van tecendo e facendo comunidade no camiño, axudan a fortalecer a sinodalidade eclesial. Poden sumar varios carismas, institucións e congregacións, laicos e laicas, relixiosos e relixiosas, sacerdotes. Sumar para chegar xuntos onde sós non se pode. As xiras dos misioneiros que saen da súa sede e pasan un tempo visitando comunidade por comunidade e celebrando sacramentos dan pé ao que se chama a "pastoral de visita". Trátase dun tipo de método de pastoral que responde as condicións e posibilidades actuais das nosas igrexas. Grazas a eses métodos, e pola acción do Espírito Santo, esas comunidades desenvolveron tamén unha rica ministerialidad que é motivo de acción de grazas.

40.              Propomos unha rede itinerante que reuna os distintos esforzos dos equipos que acompañan e dinamizan a vida e a fe das comunidades na Amazonía. Os camiños de incidencia política para a transformación da realidade deben ser discernidos cos pastores e laicos. Con miras a pasar de visitas pastorais a unha presenza máis permanente, as congregacións e/ou provincias de relixiosos/as do mundo, que aínda non están involucrados en misións, son convidados a establecer polo menos unha fronte misioneiro en calquera dos países amazónicos.




CAPITULO III
NOVOS CAMIÑOS DE CONVERSIÓN CULTURAL

 "E a Palabra fíxose carne e puxo a súa tenda entre nós" (Xn 1,14)

41.              América Latina posúe unha inmensa biodiversidade e unha gran diversidade cultural. Nela, a Amazonía é unha terra de bosques e de auga, de páramos e humidais, de sabanas e cordilleiras, pero sobre todo terra de innumerables pobos, moitos deles milenarios, habitantes ancestrais do territorio, pobos de perfume antigo que continúan aromando o continente contra toda desesperanza. A nosa conversión debe ser tamén cultural, facernos ao outro, aprender do outro. Estar presentes, respectar e recoñecer os seus valores, vivir e practicar a inculturación e a interculturalidade no noso anuncio da Boa Noticia. Expresar e vivir a fe na Amazonía é un desafío sempre facéndose. Ela encárnase non só na pastoral senón nas accións concretas para co outro, na atención da saúde, na educación, na solidariedade e apoio para cos máis vulnerables. Quixésemos compartir nesta sección todo iso.



O rostro de Igrexa nos pobos amazónicos

42.              Nos territorios da Amazonía hai unha realidade pluricultural que esixe ter unha mirada que inclúa a todos e a usar expresións que permitan identificar e vincular a todos os grupos e reflectir identidades que sexan recoñecidas, respectadas e promovidas tanto na Igrexa como na sociedade, que debe atopar nos pobos amazónicos un interlocutor válido para o diálogo e o encontro. Puebla fala dos rostros que habitan en Latinoamérica e constata que, nos pobos orixinarios, hai unha mestizaxe que creceu e segue crecendo co encontro e desencontros entre as diferentes culturas que fan parte do continente. Este rostro, tamén da Igrexa na Amazonía é un rostro que se encarna no seu territorio, que evanxeliza e abre camiños para que os pobos sentan acompañados en diferentes procesos de vida evanxélica. Tamén, está presente un renovado sentido misioneiro por parte dos habitantes dos mesmos pobos, realizando a misión profética e samaritana da Igrexa que debe fortalecerse coa apertura ao diálogo doutras culturas. Só unha Igrexa misioneira inserta e inculturada fará xurdir as igrexas particulares autóctonas, con rostro e corazón amazónicos, enraizadas nas culturas e tradicións propias dos pobos, unidas na mesma fe en Cristo e diversas na súa maneira de vivila, expresala e celebrala.

a. Os valores culturais dos pobos amazónicos

43.              Na xente da Amazonía atopamos ensinos para a vida. Os pobos orixinarios e os que chegaron posteriormente e forxaron a súa identidade na convivencia, achegan valores culturais nos que descubrimos as sementes do Verbo. Na selva non só a vexetación está entrelazada sostendo unha especie á outra, tamén os pobos interrelaciónanse entre si nunha rede de alianzas que a todos achega ganancia. A selva vive das interrelacións e interdependencias e isto ocorre en todos os ámbitos da vida. Grazas a iso, o fráxil equilibrio da Amazonía, mantívose por séculos.

44.              O pensamento dos pobos indíxenas ofrece unha visión integradora da realidade, que é capaz de comprender as múltiples conexións existentes entre todo o creado. Isto contrasta coa corrente dominante do pensamento occidental que tende a fragmentar para entender a realidade, pero non logra volver articular o conxunto das relacións entre os diversos campos de coñecemento. O manexo tradicional do que a natureza lles ofrece foi feito do modo que hoxe denominamos manexo sustentable. Atopamos ademais outros valores nos pobos orixinarios como son a reciprocidade, solidariedade, o sentido comunitario, a igualdade, a familia, a súa organización social e o sentido de servizo.

b. Igrexa presente e aliada dos pobos nos seus territorios

45.              A cobiza pola terra está na raíz dos conflitos que conducen ao etnocidio, así como ao asasinato e a criminalización dos movementos sociais e dos seus dirixentes. A demarcación e protección da terra é unha obrigación dos Estados nacionais e dos seus respectivos gobernos. Con todo, boa parte dos territorios indíxenas están desprovistos de protección e os xa demarcados están a ser invadidos por frontes extractivas como a minería e a extracción forestal, polos grandes proxectos de infraestrutura, polos cultivos ilícitos e polos latifundios que promoven o monocultivo e a gandaría extensiva.

46.              Desta maneira, a Igrexa comprométese a ser aliada dos pobos amazónicos para denunciar os atentados contra a vida das comunidades indíxenas, os proxectos que afectan o medio ambiente, a falta de demarcación dos seus territorios, así como o modelo económico de desenvolvemento depredador e ecocida. A presenza da Igrexa entre as comunidades indíxenas e tradicionais necesita esta conciencia de que a defensa da terra non ten outra finalidade que a defensa da vida.

47.              A vida dos pobos indíxenas, mestizos, ribeiriños, campesiños, quilombolas e/ou afrodescendientes e as comunidades tradicionais vese ameazada pola destrución, a explotación ambiental e a violación sistemática dos seus dereitos territoriais. É preciso defender os dereitos á libre determinación, a demarcación de territorios e a consulta previa, libre e informada. Estes pobos teñen "condicións sociais, culturais e económicas que os distinguen doutros sectores da comunidade nacional, e que se rexen total ou parcialmente polos seus propios costumes ou tradicións ou por unha lexislación especial" (Conv. 169 OIT, art. 1º, 1a). Para a Igrexa, a defensa da vida, a comunidade, a terra e os dereitos dos pobos indíxenas é un principio evanxélico, en defensa da dignidade humana: «Vin para que os homes teñan vida e a teñan en abundancia» (Xn 10, 10b).

48.              A Igrexa promove a salvación integral da persoa humana, valorando a cultura dos pobos indíxenas, falando das súas necesidades vitais, acompañando aos movementos nas súas loitas polos seus dereitos. O noso servizo pastoral constitúe un servizo para a vida plena dos pobos indíxenas, que nos move a anunciar a Boa Nova do Reino de Deus e a denunciar as situacións de pecado, estruturas de morte, violencia e inxustizas, promovendo o diálogo intercultural, interrelixioso e ecuménico (cf. DAp 95).

49.              Un capítulo específico precisan os Pobos Indíxenas en Illamento Voluntario (PIAV) ou Pobos Indíxenas en Illamento e Contacto Inicial (PIACI). Na Amazonía existen preto de 130 pobos ou segmentos de pobos, que non manteñen contactos sistemáticos ou permanentes coa sociedade envolvente. Abusos e violacións sistemáticas do pasado provocaron a súa migración a lugares máis inaccesibles, buscando protección, procurando preservar a súa autonomía e optando por limitar ou evitar as súas relacións con terceiros. Hoxe continúan tendo a súa vida ameazada pola invasión dos seus territorios desde diversas frontes e pola súa baixa demografía, quedando expostos á limpeza étnica e á desaparición. No seu encontro cos Pobos Indíxenas de xaneiro de 2018 en Porto Maldonado, o Papa Francisco lémbranos: "Son os máis vulnerables de entre os vulnerables (...) Sigan defendendo a estes irmáns máis vulnerables. A súa presenza lémbranos que non podemos dispor dos bens comúns ao ritmo da avidez de consumo." (Fr. PM). Unha opción pola defensa dos PIAV/PIACI, non exime da responsabilidade pastoral ás Igrexas locais sobre eles.

50.              Esta responsabilidade debe manifestarse en accións específicas pola defensa dos seus dereitos, concretarse en accións de incidencia para que os Estados asuman a defensa dos seus dereitos mediante a garantía legal e inviolable dos territorios que ocupan de forma tradicional, inclusive adoptando medidas de precaución nas rexións onde habendo só indicios da súa presenza, esta non é confirmada oficialmente e establecendo mecanimos de cooperación bilateral entre estados, cando estes grupos ocupen espazos transfronteirizos. En todo momento débese garantir o respecto á súa autodeterminación e á súa libre decisión sobre o tipo de relacións que queren establecer con outros grupos. Para iso será preciso que todo o pobo de Deus, e en especial as poboacións veciñas aos territorios dos PIAV/PIACI, sexan sensibilizados sobre o respecto a estes pobos e a importancia da inviolabilidade dos seus territorios. Como San Xoán Paulo II dixo en Cuiabá, en 1991 "A Igrexa, queridos irmáns e irmás indios, estivo e seguirá estando sempre ao voso lado para defender a dignidade dos seres humanos, o seu dereito a ter unha vida propia e pacífica, respectando os valores das súas tradicións, costumes e culturas".



Camiños para unha Igrexa inculturada

51.              Cristo coa encarnación deixou a súa prerrogativa de Deus e fíxose home nunha cultura concreta para identificarse con toda a humanidade. A inculturación é a encarnación do Evanxeo nas culturas autóctonas ("o que non se asume non se redime", San Ireneo, cf. Poboa 400) e ao mesmo tempo a introdución destas culturas na vida da Igrexa. Neste proceso os pobos son protagonistas e acompañados polos seus axentes e pastores.

a. A vivencia da fe expresada na piedade popular e a catequese inculturada

52.              A piedade popular constitúe un importante medio que vincula a moitos pobos da Amazonía coas súas vivencias espirituais, as súas raíces culturais e a súa integración comunitaria. Son manifestacións coas que o pobo expresa a súa fe, a través de imaxes, símbolos, tradicións, ritos e outros sacramentales. As peregrinacións, procesións e festas patronais deben ser apreciadas, acompañadas, promovidas e algunhas veces purificadas, xa que son momentos privilexiados de evanxelización que deben levar ao encontro con Cristo. As devocións marianas están moi arraigadas na Amazonía e en toda América Latina.

53.              É característica a non clericalización das irmandades, confrarías e grupos vinculados á piedade popular. Os laicos asumen un protagonismo que dificilmente alcanzan noutros ámbitos eclesiais, coa participación de irmáns e irmás que exercen servizos e dirixen oracións, bendicións, cantos sacros tradicionais, animan novenas, organizan procesións, promoven as festas patronais, etc. É preciso "dar unha catequese apropiada e acompañar a fe xa presente na relixiosidade popular. Unha maneira concreta pode ser ofrecer un proceso de iniciación cristiá.... que nos leva a asemellarnos cada vez máis a Xesucristo, provocando a progresiva apropiación das súas actitudes" (DAp 300).

b. O misterio da fe reflexionado nunha teoloxía inculturada

54.              A teoloxía india, a teoloxía de rostro amazónico e a piedade popular xa son riqueza do mundo indíxena, da súa cultura e espiritualidade. O misioneiro e axente de pastoral cando leva a palabra do Evanxeo de Xesús identifícase coa cultura e prodúcese o encontro do que nace o testemuño, o servizo, o anuncio e aprendizaxe das linguas. O mundo indíxena cos seus mitos, narrativa, ritos, cancións, danza e expresións espirituais enriquece o encontro intercultural. Xa Puebla recoñece que «as culturas non son terreo baleiro, carente de auténticos valores. A evanxelización da Igrexa non é un proceso de destrución, senón de consolidación e fortalecemento dos devanditos valores; unha contribución ao crecemento dos "xermes do verbo"» (DP 401, cf. GS 57) presentes nas culturas.



Camiños para unha Igrexa intercultural

a. O respecto ás culturas e aos dereitos dos pobos

55.              Todos estamos convidados a achegarnos aos pobos amazónicos de igual a igual, respectando a súa historia, as súas culturas, o seu estilo do "bo vivir" (PF 06.10.19). O colonialismo é a imposición de determinados modos de vivir duns pobos sobre outros, tanto económica, cultural ou relixiosamente. Rexeitamos unha evanxelización de estilo colonialista. Anunciar a Boa Nova de Xesús implica recoñecer os xermes do Verbo xa presentes nas culturas. A evanxelización que hoxe propomos para a Amazonía, é o anuncio inculturado que xera procesos de interculturalidade, procesos que promoven a vida da Igrexa cunha identidade e un rostro amazónico.

b. A promoción do diálogo intercultural nun mundo global

56.              Na tarefa evanxelizadora da Igrexa, que non debe confundirse con proselitismo, haberemos de incluír, procesos claros de inculturación dos nosos métodos e esquemas misioneiros. En concreto proponse aos centros de investigación e pastoral da igrexa que, en alianza cos pobos indíxenas, estuden, recompilen e sistematicen as tradicións dos grupos étnicos amazónicos para favorecer un traballo educativo que parta da súa identidade e cultura, axude na promoción e defensa dos seus dereitos, conserve e difunda o seu valor no escenario cultural latinoamericano.

57.              As accións educativas ven hoxe interpeladas pola necesidade de inculturación. É un desafio buscar metodoloxías e contidos adecuados aos pobos nos cales se quere exercer o ministerio do ensino. Para iso, é importante o coñecemento das súas linguas, as súas crenzas e aspiracións, as súas necesidades e esperanzas; así como a construción colectiva de procesos educativos que teñan tanto na forma como nos contidos, a identidade cultural das comunidades amazónicas, insistindo na formación da ecoloxía integral como eixo transversal.

c. Os desafíos para a saúde, a educación e a comunicación

58.              A Igrexa asume como tarefa importante promover a educación en saúde preventiva e ofrecer asistencia sanitaria en lugares onde a asistencia do Estado non chega. Requírese favorecer iniciativas de integración que beneficien a saúde dos amazónicos. Tamén é importante promover a socialización de coñecementos ancestrais no campo do medicamento tradicional propia de cada cultura.

59.              Entre as complexidades do territorio amazónico, destacamos a fraxilidade da educación sobre todo nos pobos indíxenas. Aínda que a educación é un dereito humano, a calidade educativa é deficiente e a deserción escolar moi frecuente, sobre todo nas nenas. A educación evanxeliza, promove a transformación social, empoderando ás persoas cun san sentido critico. "Unha boa educación escolar a unha temperá idade pon sementes que poden producir efectos ao longo dunha vida" (LS 213). É a nosa tarefa promover unha educación para a solidariedade, que brote da conciencia dunha orixe común e dun futuro compartido por todos (cf. LS 202). É preciso esixir aos gobernos a implementación dunha educación pública, intercultural e bilingüe.

60.              O mundo, cada vez máis globalizado e complexo, desenvolveu unha rede informativa sen precedentes. Con todo, tal fluxo de información instantánea non leva a unha mellor comunicación ou conexión entre os pobos. Na Amazonía, queremos promover unha cultura comunicativa que favoreza o diálogo, a cultura do encontro, e o coidado da "casa común". Motivados por unha ecoloxía integral, desexamos potenciar os espazos de comunicación xa existentes na rexión, para así promover de modo urxente unha conversión ecolóxica integral. Para iso, é preciso colaborar coa formación de axentes de comunicación autóctonos, especialmente indíxenas. Eles non só son interlocutores privilexiados para a evanxelización e a promoción humana no territorio, senón que ademais axúdannos a difundir a cultura do "bo vivir" e do coidado pola creación.

61.              Co fin de desenvolver as diversas conexións con toda a Amazonía e mellorar a súa comunicación, a Igrexa quere crear unha rede de comunicación eclesial panamazónica, que comprende os diversos medios utilizados polas igrexas particulares e outros organismos eclesiais. A súa contribución pode ter resonancia e axuda na conversión ecolóxica da Igrexa e o planeta. A REPAM pode colaborar no asesoramento e apoio aos procesos formativos, seguimento e fortalecemento da comunicación na rexión panamazónica.


Novos camiños para a conversión cultural

62.              Neste sentido propomos a creación dunha rede escolar de educación bilingüe para a Amazonía (similar a Fe e Alegría) que articule propostas educativas que respondan as necesidades das comunidades, respectando, valorando e integrando nelas a identidade cultural e a lingüística.

63.              Queremos soster, apoiar e favorecer as experiencias educativas de educación intercultural bilingüe que xa existen nas xurisdicións eclesiásticas da Amazonía e implicar a universidades católicas para que traballen e comprométanse en rede.

64.              Buscaremos novas formas de educación convencional e non convencional, como a educación a distancia, de acordo coas necesidades dos lugares, tempos e persoas.

Comentarios

Publicacións populares